قرآن بائن زردویی

قرآن بائِن زردویی یکی از آثار ارزشمند میراث مکتوب منطقه هورامان است که در روستای تاریخی زردویی از توابع شهرستان پاوه نگهداری شده است. این نسخه خطی، علاوه بر ارزش مذهبی، از نظر تاریخی، فرهنگی و هنری نیز اهمیت دارد و بخشی از سنت دیرینه کتابت و نگهداری قرآن در منطقه هورامان را بازتاب می‌دهد.

پیشینه تاریخی قرآن بائِن زردویی

بر اساس بررسی‌های کارشناسی، قرآن بائِن زردویی به دوره تیموریان نسبت داده شده است. با این حال، اطلاعات قطعی درباره نام کاتب و تاریخ دقیق نگارش این نسخه در دست نیست.

نسبت دادن این قرآن به دوره تیموری، اهمیت تاریخی آن را دوچندان می‌کند؛ دوره‌ای که هنر کتاب‌آرایی و کتابت نسخه‌های مذهبی در ایران رونق داشت و نسخه‌های خطی ارزشمند در مراکز فرهنگی و مذهبی نگهداری و منتقل می‌شدند.

آنچه از این نسخه برجای مانده، بخشی از تاریخ مکتوب منطقه را حفظ کرده و تصویری از شیوه نگهداری قرآن‌های تاریخی در جوامع محلی هورامان ارائه می‌دهد.

مشخصات و ساختار نسخه خطی

قرآن بائِن زردویی دارای ۲۵۸ ورق است. از این تعداد، ۲۱۴ ورق از کاغذهای دست‌ساز ایرانی تشکیل شده‌اند که در ساخت آن‌ها از الیاف کتان و کنف استفاده شده است.

۴۴ ورق دیگر، اوراق الحاقی هستند که از کاغذ اروپایی دارای واترمارک تهیه شده‌اند. تفاوت نوع کاغذ در بخش‌های مختلف نسخه، بخشی از تاریخ استفاده، نگهداری و مرمت آن را نشان می‌دهد.

این نسخه حدود ۴۵٫۵ سانتی‌متر طول و ۳۶ سانتی‌متر عرض دارد و وزن آن نزدیک به ۶ کیلو و ۸۰۰ گرم است. ابعاد و وزن قابل توجه قرآن بائِن، آن را در شمار نسخه‌های بزرگ قرآن قرار می‌دهد و جلوه‌ای از ویژگی‌های نسخه‌های قرآن در دوره‌های گذشته را نشان می‌دهد.

محل نگهداری و حفاظت از قرآن بائِن

قرآن بائِن زردویی سال‌ها در مسجد روستای زردویی نگهداری می‌شده است. این نسخه در جریان برنامه‌های مرتبط با حفاظت و مرمت قرآن‌های تاریخی شهرستان پاوه نیز مورد توجه قرار گرفته و اقدامات حفاظتی درباره آن انجام شده است.

نگهداری چنین نسخه‌هایی در محیط‌های محلی، نشان‌دهنده اهمیت قرآن و نسخه‌های مذهبی در زندگی فرهنگی مردم هورامان و نقش جوامع محلی در حفظ میراث مکتوب منطقه است.

ثبت قرآن بائِن زردویی در فهرست آثار ملی ایران

«قرآن بائِن مسجد روستای زردویی» در تاریخ ۲۶ شهریور ۱۳۹۸ با شماره ۱۳۲۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

این ثبت، اهمیت نسخه را به‌عنوان بخشی از میراث مکتوب و فرهنگی کشور مورد تأکید قرار می‌دهد و ضرورت حفاظت از آن را برای نسل‌های آینده یادآور می‌شود.

قرآن بائِن؛ میراث مکتوب هورامان

اهمیت قرآن بائِن زردویی تنها در قدمت احتمالی یا ویژگی‌های فیزیکی آن خلاصه نمی‌شود. این نسخه بخشی از تاریخ فرهنگی و مذهبی منطقه هورامان است؛ منطقه‌ای که میراث آن تنها در معماری پلکانی، بناهای تاریخی و چشم‌اندازهای طبیعی خلاصه نمی‌شود و نسخه‌های خطی و سنت‌های مکتوب نیز بخشی از این میراث را تشکیل می‌دهند.

صفحات این قرآن، حاصل سنتی دیرینه در کتابت، نگهداری و انتقال متون دینی هستند؛ سنتی که طی نسل‌ها در جوامع محلی حفظ شده است.

امروز قرآن بائِن زردویی یادآور بخشی از تاریخ مکتوب هورامان است؛ نسخه‌ای که از گذر سده‌ها باقی مانده و در کنار دیگر آثار تاریخی و فرهنگی منطقه، بخشی از حافظه فرهنگی این سرزمین را روایت می‌کند.